Java: JDK Kurulumu ve İlk Merhaba, Dünya!

İki bölümdür konuştuk. İlk bölümde Java’nın ne olduğunu ve javac ile JVM’in nasıl el ele çalıştığını gördük; ikinci bölümde JVM’in kapısından girip depoyu, masaları ve mutfağı gezdik. Bugün konuşmayı bırakıyoruz. Java’yı bilgisayarına kuracak, ilk programını kendi ellerinle yazacak ve ekranda “Merhaba, dünya!” yazısını göreceksin.

Açıkçası bu, serinin en keyifli anı. Algoritmalar serisinde kâğıt üstünde çay demledik, posta kutularına değer koyduk, döngüler çizdik; hep “gerçek bir dilde de böyle” dedik. O gün bugün. Kâğıttaki YAZ komutu, bugün gerçek bir bilgisayarda gerçekten bir şey yazacak.

Neyi kuruyoruz? JDK, JRE ve JVM

Bölüm 1’de bir matruşka bebek çizmiştik; hatırla: en içte JVM (bytecode’u çalıştıran motor), onun etrafında JRE (motor + Java’nın hazır kütüphaneleri; bir programı çalıştırmaya yeter), en dışta JDK (JRE + program yazmak için araçlar: derleyici, deneme tahtası, hata ayıklayıcı).

flowchart TD
    subgraph JDK["JDK: geliştirme kiti"]
        direction TB
        T["javac, jshell, javap, jar, javadoc ..."]
        subgraph JRE["JRE: çalıştırma ortamı"]
            direction TB
            L["Hazır kütüphaneler<br/>(String, List, dosya, ağ ...)"]
            JVM["JVM<br/>bytecode'u çalıştıran motor"]
        end
    end

Program yazacağımız için en dıştaki bebeği, JDK’yı kuracağız. Kütüphaneler ve JVM onun içinde geliyor. Eski yazılarda “önce JRE’yi kur” cümlesine rastlarsan şaşırma: Java 11’den beri (2018) ayrı bir JRE indirmek gerekmiyor, çoğu dağıtım yalnızca JDK veriyor.

Hangi sürüm? Neden 25?

Java’nın sürüm takvimi, Bölüm 1’deki sürüm tablosundan hatırlayacağın gibi bir tren tarifesi gibi: her Mart ve Eylül’de yeni bir sürüm kalkar. Ama her tren uzun yol treni değil. Sürümlerin çoğu altı ay sonra bir sonraki gelince desteğini yitirir; iki yılda bir çıkanlar ise yıllarca güncelleme alır. Bunlara LTS (Long-Term Support, uzun süreli destek) denir: 8, 11, 17, 21, 25 ve 2027’de gelecek 29.

Yeni başlayan biri için doğru seçim her zaman güncel LTS, yani bugün 25. Hem en yeni yazım kolaylıklarını (Bölüm 1’deki sade main) alırsın hem de iki yıl boyunca aynı sürümle çalışırsın. Bilgisayarında 21 kuruluysa paniğe gerek yok; yalnızca ilk programı klasik hâliyle yazarsın, aşağıda o da var.

Hangi JDK? Tek kaynak, birçok yapım

Şimdi kafa karıştıran kısım geliyor; indirme sayfasına gittiğinde Oracle JDK, OpenJDK, Temurin, Corretto, Zulu gibi isimler göreceksin. Hepsi Java mı? Evet. Fark ne? Red Hat yazısındaki Linux benzetmesini hatırla: çekirdek tek, dağıtım çok. Java’da da durum aynı.

flowchart TD
    SRC["OpenJDK<br/>Java'nın açık kaynak kodu, tek kaynak"] --> O["Oracle JDK"]
    SRC --> T["Eclipse Temurin<br/>(Adoptium)"]
    SRC --> R["Red Hat build<br/>of OpenJDK"]
    SRC --> A["Amazon Corretto"]
    SRC --> Z["Azul Zulu"]
    SRC --> M["Microsoft Build<br/>of OpenJDK"]
    SRC --> D["İşletim sistemi paketleri<br/>(Fedora, Debian, Ubuntu ...)"]

OpenJDK, Java’nın açık kaynak kodudur; tek bir depoda, herkesin gözü önünde geliştirilir. Şirketler bu kodu alıp derler, test eder, kendi adlarıyla dağıtır. Hepsi aynı uyumluluk testinden (TCK) geçer, dolayısıyla Merhaba.java hangisinde çalışıyorsa hepsinde çalışır.

Kararımız: Windows ve macOS’ta Temurin, Linux’ta paket yöneticisi. Bu yazıdaki ekranlar Red Hat’in yapımından; RHEL’de dnf ile geliyor.

Adım 1: JDK’yı kurmak

Üç işletim sistemi için üç ayrı yol. Yalnızca seninkini oku, sonra “Adım 2”ye atla.

Windows

Komut satırını sevenler için tek satırlık yol da var; yönetici olarak açılmış bir PowerShell’de:

winget install EclipseAdoptium.Temurin.25.JDK

macOS

Homebrew kullanıyorsan tek satır:

brew install --cask temurin@25

Linux

Linux’ta paket yöneticisini kullanacağız; Red Hat yazısında anlattığım “mağazadan indir” yolu. Dağıtımına göre:

sudo dnf install java-25-openjdk-devel

sudo apt install openjdk-25-jdk

sudo pacman -S jdk-openjdk

RHEL 10 sanal makinemde önce depoda hangi sürümler var diye baktım, sonra 25’i kurdum:

Paket listesine dikkat et: java-25-openjdk-headless motorun kendisi, java-25-openjdk pencere açan programlar için grafik parçalar, java-25-openjdk-devel de bizim istediğimiz araç kutusu. Bir de tzdata-java var: Java’nın kendi saat dilimi tablosu; Red Hat yazısındaki tzdata’nın Java’ya uyarlanmış kardeşi.

Taşınabilir arşiv: kurulum programı olmadan

Hiçbir kurulum programı kullanmadan da Java çalıştırabilirsin; JDK aslında bir klasörden ibarettir. Temurin’in .tar.gz ya da .zip dosyasını, ya da Red Hat’in “portable JDK” arşivini indir, bir klasöre aç ve içindeki bin/java’yı doğrudan çalıştır. Ben Red Hat’in arşivini kendi Linux’umda denedim:

tar -xJf java-25-openjdk-25.0.4.0.7-1.0.portable.jdk.x86_64.tar.xz
./java-25-openjdk-25.0.4.0.7-1.0.portable.jdk.x86_64/bin/java -version

openjdk version "25.0.4" 2026-07-21 LTS
OpenJDK Runtime Environment (Red_Hat-25.0.4.0.7-1) (build 25.0.4+7-LTS)
OpenJDK 64-Bit Server VM (Red_Hat-25.0.4.0.7-1) (build 25.0.4+7-LTS, mixed mode, sharing)

Kurulum programının tek yaptığı şey, bu klasörü uygun bir yere koyup bin klasörünü PATH’e eklemek. O kelimeye şimdi geliyoruz; çünkü Java’yla ilgili “çalışmıyor” şikâyetlerinin yarısı ondan çıkar.

Adım 2: Kurulumu kontrol etmek ve PATH’i anlamak

Hangi yoldan kurmuş olursan ol, kontrol aynı: yeni bir terminal aç ve şunları yaz.

java -version
javac -version

İlk satırı okuyalım: openjdk version "25.0.4.1" 2026-08-18 LTS. openjdk, kaynağın OpenJDK olduğunu; 25.0.4.1, 25. sürümün Temmuz güncellemesi üstüne 18 Ağustos’ta çıkan küçük bir ara düzeltmeyi; LTS de uzun destekli sürüm olduğunu söylüyor. Parantez içindeki Red_Hat-25.0.4.1.1-1 yapımcının imzası; Temurin’de burada Temurin-25.0.4+7 benzeri bir şey görürsün. Son satırdaki mixed mode, Bölüm 2’de anlattığımız yorumlayıcı + JIT ikilisinin açık olduğunu, sharing ise sık kullanılan sınıfların önceden hazırlanmış bir arşivden paylaşıldığını söyler. İki satır çıktı, iki bölümlük teori.

PATH: bilgisayar javac’ı nerede arar?

Bir arkadaşına “makası getirir misin” dedin. Makas hangi çekmecede? Arkadaşın evin her yerini aramaz; mutfak çekmecesi, çalışma masası, belki banyo dolabı diye birkaç bildik yere bakar. İşletim sistemi de terminale bir komut yazdığında böyle davranır: elinde bakılacak klasörlerin listesi vardır, adı PATH, ve komutu bu klasörlerde sırayla arar.

flowchart TD
    A["Terminale 'javac' yazdın"] --> B["Kabuk PATH listesini alır<br/>/usr/local/bin, /usr/bin, /bin ..."]
    B --> C{"Sıradaki klasörde<br/>javac var mı?"}
    C -->|"Evet"| D["Bulundu: çalıştır"]
    C -->|"Hayır"| E{"Liste bitti mi?"}
    E -->|"Hayır"| C
    E -->|"Evet"| F["command not found /<br/>is not recognized"]

Kurulum programının “Add to PATH” seçeneği, JDK’nın bin klasörünü bu listeye ekler. Linux’ta paket yöneticisi daha zarif bir yol izler: javac’ı zaten listede olan /usr/bin’e koyar, ama gerçek dosya değil, gerçek dosyaya giden bir kısayol olarak. Ekranda which java bunu /usr/bin/java diye gösterdi, readlink -f ise kısayolun sonunu: /usr/lib/jvm/java-25-openjdk/bin/java. Aradaki /etc/alternatives durağı, aynı makinede birden çok Java varken hangisinin “varsayılan” olacağını seçen mekanizma; sudo alternatives --config java ile aralarında geçiş yapılır. Windows’ta aynı bilgiyi where java verir; macOS’ta /usr/libexec/java_home -V kurulu bütün sürümleri listeler.

JAVA_HOME: araçların Java’yı bulduğu adres

PATH, java ve javac komutlarını bulmaya yarar. JAVA_HOME ise başka bir iş görür: JDK klasörünün tam adresini tutan ayrı bir ortam değişkenidir. Terminal komut çalıştırırken ona bakmaz, ama ileride tanışacağın araçların çoğu bakar. Yukarıdaki sorularda adı geçen Maven ve Gradle gibi derleme araçları, IntelliJ ve Eclipse gibi IDE’ler, Tomcat gibi uygulama sunucuları “Java nerede kurulu?” sorusunu PATH’e değil JAVA_HOME’a sorar. Şimdiden doğru ayarlamak, ileride sık karşılaşılan “JAVA_HOME is not set” hatasından kurtarır.

Windows’ta kurulum sihirbazında “Set JAVA_HOME variable” kutusunu işaretlediysen zaten ayarlı. İşaretlemediysen ya da elle yapmak istersen, işletim sistemine göre:

setx JAVA_HOME "C:\Program Files\Eclipse Adoptium\jdk-25.0.4.7-hotspot"

echo 'export JAVA_HOME=$(/usr/libexec/java_home -v 25)' >> ~/.zshrc
source ~/.zshrc

echo 'export JAVA_HOME=/usr/lib/jvm/java-25-openjdk' >> ~/.bashrc
source ~/.bashrc

Ayarladıktan sonra yeni bir terminal aç ve kontrol et: Linux ve macOS’ta echo $JAVA_HOME, Windows’ta (PowerShell) $env:JAVA_HOME. Çıktı JDK klasörünün yolunu yazmalı.

JDK klasöründe ne var?

Madem kurulum bir klasörden ibaret, içine bakalım. RHEL’de klasör /usr/lib/jvm/java-25-openjdk; Windows’ta C:\Program Files\Eclipse Adoptium\jdk-25..., macOS’ta /Library/Java/JavaVirtualMachines/temurin-25.jdk/Contents/Home. İçerik her yerde aynı:

Otuz aracın hepsini öğrenmeyeceğiz. Bugün üçü yeter: javac, java ve jshell. Bir de meraklısı için javap.

Adım 3: İlk program

Hazırsan asıl işe geçiyoruz. Üç adım: bir klasör, bir dosya, iki komut.

Klasör ve editör

1
void main() {
2
    IO.println("Merhaba, dünya!");
3
}

Satır satır: bu üç satır ne diyor?

Kısa ama her kelimesi bir şey söylüyor; Fonksiyonlar yazısındaki kara kutuyu hatırla.

• void main() bir kara kutu tanımlar; adı main. Java’nın kuralı: program main adlı kutudan başlar. Bölüm 1’de “buradan başla” işareti demiştik. void, “geriye bir şey döndürmez” demek; Fonksiyonlar yazısındaki DÖNDÜR satırı olmayan bir fonksiyon. Parantezler boş: kutu dışarıdan bir şey almıyor.
• { ve } kutunun gövdesini çevreler; sözde koddaki FONKSIYON ... FONKSIYON SONU çiftinin Java’daki hâli. İçindeki satırlar kutunun yaptığı iş.
• IO.println("Merhaba, dünya!"); Sözde Kod yazısındaki YAZ "Merhaba, dünya!" satırının ta kendisi. IO Java’nın giriş-çıkış (input/output) kutusu, println “yaz ve satırı bitir” (print line). Tırnak içi bir metin; Değişkenler yazısında metin türü demiştik. Sondaki noktalı virgül cümlenin noktası: Java’da her komut onunla biter.
• Girintiler (satır başındaki boşluklar) Java için zorunlu değil, senin gözün için. Alışkanlık edin; ileride yüz satırlık dosyalarda hayat kurtarır.

Derle ve çalıştır

Terminalde java-dersleri klasörüne gir (cd java-dersleri) ve iki komut:

javac Merhaba.java
java Merhaba

Gördün mü? İlk komut hiçbir şey yazmadı; Unix dünyasında sessizlik başarı demektir. Ama klasöre ls ile bakınca yeni bir dosya var: Merhaba.class, 327 bayt. Bölüm 1’deki yarı yol dili, bytecode; senin 52 baytlık kaynak kodundan javac’ın ürettiği kargo kolisi. İkinci komut o koliyi JVM’e verdi ve JVM Bölüm 2’de gezdiğimiz her şeyi yaptı: kapıdan aldı, kontrol etti, masaya koydu, main’i çalıştırdı ve ekrana yazdı. Milisaniyeler içinde.

flowchart TD
    A["Merhaba.java<br/>senin yazdığın 3 satır"] -->|"javac Merhaba.java"| B["Merhaba.class<br/>bytecode, 327 bayt"]
    B -->|"java Merhaba"| C["JVM: yükle, kontrol et, çalıştır"]
    C --> D["Ekran: Merhaba, dünya!"]

Dikkat: ikinci komutta java Merhaba yazdık, java Merhaba.class değil. java’ya dosya adı değil sınıf adı verilir; uzantıyı eklersen “Could not find or load main class Merhaba.class” hatası alırsın. Buna aşağıda tekrar geleceğiz.

Tek adımda: java Merhaba.java

Java 11’den beri küçük programlar için kısa yol var: derlemeyi ve çalıştırmayı tek komuta sığdırmak.

java Merhaba.java

Bu sefer diskte .class dosyası oluşmadı; java derlemeyi bellekte yaptı, çalıştırdı, unuttu. Denemeler için harika. Ama gerçek projelerde iki adım hep ayrıdır: bir kez derlersin, defalarca çalıştırırsın, .class dosyalarını paketleyip başkasına verirsin. O yüzden ikisini de bilmen gerekiyor.

Klasik hâli: internette göreceğin sürüm

Bölüm 1’de söz vermiştim: internetteki örneklerin, kitapların, Java 21 ve öncesinin “Merhaba, dünya”sı biraz daha uzundur. Onu da yazalım ve aynı şekilde çalıştıralım:

1
public class Klasik {
2
    public static void main(String[] args) {
3
        System.out.println("Merhaba, dünya!");
4
    }
5
}

Fazladan kelimelerin her birinin bir anlamı var, ama hepsini bugün öğrenmek zorunda değilsin: public class Klasik “Klasik adında herkese açık bir sınıf” (Bölüm 2’deki kurabiye kalıbı), static “kalıptan kurabiye kesmeden de çağrılabilir”, String[] args “programa dışarıdan verilebilecek kelimeler”. Java 25, ilk program için bunların hiçbirine gerek olmadığına karar verdi ve kısa yazımı standart yaptı; ama uzun yazım da geçerli ve her yerde çalışır. Bir kural farkı: public class Klasik yazdıysan dosyanın adı Klasik.java olmak zorunda. Kısa yazımda böyle bir zorunluluk yok.

Adım 4: jshell, deneme tahtası

Her küçük merak için dosya açıp derlemek yorucu. JDK’nın içinde bunun için bir araç var: jshell, Java 9’la (2017) gelen etkileşimli deneme tahtası. Terminale jshell yaz, bir satır Java yaz, Enter’a bas, sonucu gör.

Ekrandakileri sen de dene:

jshell> 2 + 3
$1 ==> 5

jshell> String ad = "Ada";
ad ==> "Ada"

jshell> "Merhaba, " + ad
$3 ==> "Merhaba, Ada"

jshell> ad.length() * 2
$4 ==> 6

jshell> /exit

İkinci satıra bak: String ad = "Ada";. Değişkenler yazısındaki posta kutusu, Java’da böyle yazılıyor: kutunun türü (String, metin), adı (ad), içine konan değer ("Ada"). Sözde kodda ad ← "Ada" demiştik; ok yerine eşittir, başına tür. Üçüncü satır iki metni + ile birleştiriyor; dördüncüsü metnin uzunluğunu soruyor ve sayıyla çarpıyor. Kâğıtta yaptığımız her şey burada canlı. jshell’den /exit ile çıkılır; sıradaki bölümde onu bolca kullanacağız.

İlk hata mesajlarını okumak

İlk programını yazarken hata almadıysan ya çok dikkatlisin ya da şanslısın; ikinci programda alacaksın. Sorun değil. Algoritmalar serisinin son yazısında “hata mesajı düşman değil, yol tarifi” demiştik; Java’nın mesajları buna iyi örnek. Aşağıdakilerin hepsini kendi elimle üretip okudum:

Mesajı okumanın tarifi hep aynı: dosya adı, iki nokta, satır numarası, iki nokta, mesaj. Hata.java:2: error: ';' expected diyorsa ikinci satıra bak, altındaki ^ işareti tam yeri gösterir. Mesajı Google’a yazmaktan önce bir kez kendin oku; çoğu zaman cevap içinde.

Kendin dene

Bu bölümün soruları kalem kâğıtla değil, klavyeyle. Ama her birini önce kafanda cevapla, sonra dene; tahmin tutmuyorsa asıl öğrenme orada başlıyor.

Soru 1 — İki satır (kolay)

Merhaba.java’ya ikinci bir IO.println("Nasılsın?"); satırı ekle. Derleyip çalıştırmadan önce tahmin et: çıktı bir satırda mı iki satırda mı görünür? Peki println yerine print yazarsan?

Soru 2 — Noktayı sil (kolay)

Noktalı virgülü sil, javac Merhaba.java çalıştır ve hata mesajını sesli oku: dosya, satır, mesaj, işaret. Sonra geri koy. İki dakikalık bu alıştırma, ileride saatler kazandırır.

Soru 3 — Dosya adı (orta)

Kısa sürümü merhaba.java (küçük m) adıyla kaydedip java merhaba.java ile çalıştır. Çalışır mı? Aynı şeyi Klasik.java’yı klasik.java yaparak dene. O da çalışır mı? Neden fark var?

Soru 4 — jshell’de bölme (orta)

jshell’i aç ve şu ikisini yaz: 7 / 2 ve 7.0 / 2. Sonuçlar farklı. Değişkenler yazısındaki tam sayı ve ondalık sayı ayrımını hatırlayarak nedenini açıkla.

Soru 5 — Hangi Java? (orta)

İş yerinde bir arkadaşın “projede Java 21 kullanıyoruz, sen 25 kurmuşsun, sorun olur mu?” diyor. Ne cevap verirsin? Bilgisayarında ikisi de olabilir mi?

Toparlayalım

Bugün teori yoktu, iş vardı: Java’yı kurdun, ilk programını yazdın, derledin, çalıştırdın, bozdun ve düzelttin. Aşağıdaki listeyi cebine koy; sıradaki bölümlerde hepsini kullanacağız.

Kaynaklar

• Eclipse Temurin indirme ve Adoptium kurulum kılavuzu.
• Red Hat build of OpenJDK: RHEL paketleri ve taşınabilir arşivler; Windows için de yapımlar var.
• OpenJDK projesi ve JDK 25 sürüm sayfası.
• Bu yazıdaki yenilikler: JEP 512, kompakt kaynak dosyaları ve void main(), JEP 330, tek dosyalık programları java ile çalıştırma, JEP 222, jshell.
• dev.java: Oracle’ın ücretsiz öğrenme sitesi; “Getting Started” bölümü bu yazının resmî karşılığı.
• SDKMAN: Linux ve macOS’ta birden çok JDK yönetimi.
• Homebrew temurin@25 ve winget belgeleri.
• “Hello, World!” programının tarihçesi: Kernighan, 1972.
• Ekran görüntüleri: yazarın VirtualBox içindeki RHEL 10.2 sanal makinesinden (Red Hat build of OpenJDK 25.0.4.1); taşınabilir arşiv denemesi yazarın kendi Linux’unda.